Vandaag, donderdag 6 februari 2014, is het precies 25 jaar geleden dat op maandag 6 februari 1989 in Polen de Rondetafelbesprekingen begonnen tussen de vrije vakbond Solidarność en de communistische machthebbers met als inzet o.a. vrije verkiezingen, vrij grensverkeer en liberalisering van de economie. Hiermee werd de aanzet gegeven tot de val van het communisme in Oost-Europa.
Solidarność (Solidariteit) ontstond op 31 augustus 1980 op de scheepswerven van Gdansk onder leiding van Lech Walesa, een bij een vorige staking ontslagen elektricien.

Lech Walesa
Lech Walesa

Het was de eerste niet- communistische partij gecontroleerde vakbond in een Warschaupact land. Opmerkelijk was de samenwerking tussen de arbeiders, intellectuelen en de Rooms-katholieke Kerk in de persoon van de in 1978 tot Paus verkozen Karol Józef Wojtyła, de aartsbisschop van Krakau.

Solidarnośćkrant uit juli 1981
Solidarnośćkrant uit juli 1981

Op 13 december 1981 kondigde regeringsleider generaal Jaruzelski i (*1923) echter, onder druk van de Sovjet-Unie, de staat van beleg af. Vele leiders van de beweging werden tijdelijk gevangengezet en op 8 oktober 1982 werd de vakbeweging verboden.

Generaal Wojciech Jaruzelsk
Generaal Wojciech Jaruzelsk

Vanaf juli 1983 werd de staat van beleg ingetrokken, maar de staat hield grip op haar burgers en het politieke leven.
Gedurende die verdere jaren tachtig bleef Solidarność alleen bestaan als ondergrondse beweging, sterk gesteund door de Rooms Katholieke Kerk onder leiding van paus Johannes Paulus II. Lech Walesa, die publiekelijk blijk gaf van zijn katholieke vroomheid, bevestigde de invloed van de Paus.
Ook de moord door het communistische regime op priester Jerzy Popiełuszko (1947- 1984), die regelmatig preken gaf aan de stakende arbeiders, versterkten de steun van de Poolse arbeiders aan de Katholieke Kerk.

Jerzy Popiełuszko
Jerzy Popiełuszko

In de late jaren 1980 was de Poolse economie weggezonken in een diepe crisis. Een groot gedeelte van de bevolking leefde in armoede en de inflatie sloeg op hol. De angst voor een explosie van sociale onrust bij de depressieve, woedende en gefrustreerd bevolking was groot.
Daar kwam nog bij dat eind 1987 de communistische autoriteiten een golf van repressie lanceerden tegen activisten van de ondergrondse vakbond Solidariteit en andere oppositionele organisaties.
De reacties bleven niet uit.
In de lente van 1988 brak een massale golf van stakingen en demonstraties uit die de ganse zomer bleven voortduren. Veruit de grootste staking vond plaats in de staalfabrieken in Stalowa Wola. Daaraan namen ongeveer 10.000 werknemers deel. De Stalowa Wola staking was zo groot, dat het één van de nagels aan de doodskist van het communisme werd genoemd.
Deze acties schudde het communistische regime van het land wakker, in die mate dat het gedwongen werd om te beginnen praten over het erkenning van Solidariteit.

Polen

Op 31 augustus 1988 had Minister van Binnenlandse Zaken Czesław Kiszczak (*1925)  een ontmoeting met Lech Walesa. Tijdens het gesprek riep Kiszczak op tot een einde aan de stakingen maar beloofde hij ook om te zorgen voor de legalisering van Solidariteit.
De Stalowa Wola staking eindigde één dag later na het persoonlijke verzoek van Lech Walesa.
Besloten werd om in 1989 een Rondetafelbesprekingen te beleggen

Het begin van de Rondetafelgesprekken
Het begin van de Rondetafelgesprekken

De gesprekken begonnen op 6 februari 1989 om 14:23 CET in Warschau en zouden duren tot 4 april 1989. De bijeenkomsten werden gezamenlijk voorgezeten door Lech Walesa en Czesław Kiszczak.
Daar waar de communistische machtshebbers onder leiding van generaal Jaruzelski, hoopten al te grote veranderingen in de politieke machtsstructuur te kunnen vermijden, veranderden de gesprekken radicaal de vorm van de Poolse regering en de samenleving.
In april 1989 werd Solidarność weer gelegaliseerd en mocht het meedoen aan de eerste (gedeeltelijk) vrije verkiezingen in een communistisch land.
De 4 juni 1989 behaalde Solidarność een verpletterende verkiezingsoverwinning.
Eind augustus 1989 werd er een coalitie gevormd die werd geleid door Solidarność, met Tadeusz Mazowiecki (1927–2013) als eerste niet-communistische premier achter het IJzeren Gordijn. Politiek pluralisme was ingevoerd, persvrijheid, vrij grensverkeer en de transitie van planeconomie naar markteconomie werden direct ingevoerd.
Dit bracht in Centraal- en Oost-Europa een proces op gang van anticommunistische revoluties.

Op 23 augustus 1989 zette Hongarije de grens met Oostenrijk open en begon er een uitstroom van Oostblokkers naar het Westen.
In oktober 1989 hief de Volksrepubliek Hongarije zich op en werd vervangen door de Republiek Hongarije.
Op 9 november gaat de grens tussen Oost- en West-Berlijn open. De Berlijnse muur “valt”.
Op 10 november 1989 wordt de Bulgaarse partijleider Todor Zjivkov afgezet.
Op 28 november geeft de Communistische Partij van Tsjechoslowakije haar monopoliepositie op en op 29 december wordt Václav Havel, lid van de dissidentenbeweging Charta 77, tot president gekozen.
In Roemenië worden dictator Nicolae Ceauşescu en zijn vrouw Elena gearresteerd en na een schijnproces op kerstdag 1989 geëxecuteerd.
Tegen 1990, in een tijdsspanne van een paar maanden, waren de meeste Oostbloklanden overgestapt naar een parlementaire democratie. Door deze gebeurtenissen werd de voedingsbodem van de Koude Oorlog weggenomen, deze eindigde aldus rond 1991, toen de grootste Oostblokcombinatie, de Sovjet-Unie, transformeerde naar het GOS.

Lech Walesa
Lech Walesa

Walesa werd in december 1990 bij de eerste directe presidentsverkiezingen sinds de omwenteling gekozen tot president van Polen. In 1983 had hij voor zijn vreedzame inzet voor de Poolse werkers de Nobelprijs voor de Vrede gekregen.
Walesa is nu 70 jaar. Czesław Kiszczak en Wojciech Jaruzelski zijn respectievelijk 88 en 90 jaar.

Enkele uren voor de start van de Rondetafelgesprekken in Warschau ondernamen twee jonge Duitsers een vluchtpoging om over de Berlijnse Muur het Westen te bereiken. De 20-jarige Chris Gueffroy en zijn vriend Christian Gaudian probeerden in de nacht van zondag 5 februari 1989 op maandag 6 februari 1989 de grens over te steken aan het Britz kanaal in het zuidoosten van de stad. Beiden dachten onterecht dat het “Schießbefehl” (“Schietbevel”), de Duitse term voor de instructie van het DDR-regime aan de grenspolitie en de grenstroepen om te schieten op personen die de grens probeerden over te steken, was opgeheven. Toen ze echter werden ontdekt door leden van de Nationale Volksarmee openden dezen het vuur. Gaudian werd zwaar gewond en later gearresteerd en opgesloten. In september 1989 kwam hij vrij en op 17 oktober 1989 werd hij naar het Westen gevoerd.
Gueffroy werd door twee kogels in de borst geraakt en overleed ter plaatse. Gueffroy was het laatste dodelijke slachtoffer van een vluchtpoging over de Berlijnse Muur. Precies negen maanden en drie dagen later viel de Muur en was vrij grensverkeer tussen beide landen mogelijk.

Gedenkteken op de plaats waar Chris Gueffroy werd neergeschoten
Gedenkteken op de plaats waar Chris Gueffroy werd neergeschoten

 

Het graf van Chris Gueffroy op het Baumschulenweg Friedhof in Berlijn
Het graf van Chris Gueffroy op het Baumschulenweg Friedhof in Berlijn
Gedenkbord aan de naar hem genoemde Chris-Gueffroy-Allee
Gedenkbord aan de naar hem genoemde Chris-Gueffroy-Allee

Op diezelfde historische maandag 6 februari 1989 en vandaag dus ook precies 25 jaar geleden overleed op 77-jarige leeftijd in Greenwich (Connecticut) de op donderdag 30 januari 1912 in New York City geboren journaliste en historica Barbara Tuchman.

Barbara Tuchman
Barbara Tuchman

Tuchman won de Pulitzer-prijs twee keer, één keer in 1963 voor de “The Guns of August“ (“De kanonnen van augustus”) in de categorie algemene non-fictie en nog eens voor “Stilwell and the American Experience in China, 1911-45” (“Stillwel en de Amerikaanse rol in China”)(1970), Een boek over de Amerikaans-Chinese betrekkingen in de jaren 1911-1945.
“The Guns of August” is een militair geschiedenisboek dat de gebeurtenissen van de laatste weken voor en de eerste maand van de Eerste Wereldoorlog beschrijft. Het richt zich op de geschiedenis vanaf de Duitse oorlogsverklaring aan Frankrijk tot het moment waarop het Duitse offensief vastloopt. Zeer aanbevolen literatuur om in de zomermaanden van dit jaar te lezen!

The Guns of August
The Guns of August

Andere bekende erken van haar zijn:
•    “The Zimmermann Telegram” (“Het Zimmermann-telegram”) is een boek uit 1958 over de wijze waarop de Amerikanen betrokken zijn geraakt bij de Eerste Wereldoorlog.
•     “The Proud Tower: A Portrait of the World Before the War, 1890–1914” (“De trotse toren”) uit 1966 is een portret over de jaren 1890-1914 die aan de Eerste Wereldoorlog vooraf gingen.
•     “A Distant Mirror: The Calamitous Fourteenth Century “ (“De waanzinnige veertiende eeuw”) uit 1978 is een boek over het leven in middeleeuws Frankrijk en Europa, oorlogen, pestepidemieën, schisma. Centraal staat de ijdelheid van de adel, koningen en kerkvorsten die volhardden in een stompzinnige manier van oorlog voeren en het uitbuiten van de boeren en burgers, die alle oorlogen, feesten en mislukkingen moesten betalen. Centraal in het boek staat Enguerrand VII van Coucy.

A Distant Mirror: The Calamitous Fourteenth Century
A Distant Mirror: The Calamitous Fourteenth Century

•    In “The March of Folly: From Troy to Vietnam” (“De mars der dwaasheid – Bestuurlijk onvermogen van Troje tot Vietnam”) uit 1984 laat Tuchman zien hoe goed geïnformeerde bestuurders en politici in strijd met hun belangen kunnen handelen.
•    “The First Salute: A View of the American Revolution” (“Het eerste saluutschot”) uit 1988 gaat over het ontstaan van de Verenigde Staten van Amerika.

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s