Vandaag, donderdag 30 januari 2014, is het precies 125 jaar geleden dat op 30 januari 1889 het drama van Mayerling plaatsvond.

Keizer Franz Joseph en Elisabeth in Beieren (“Sisi”)
Keizer Franz Joseph en Elisabeth in Beieren (“Sisi”)

In 1889 was Franz Joseph al 41 jaar keizer van Oostenrijk. In 1854 was hij getrouwd met zijn nicht Elisabeth die veel bekender is onder haar bijnaam Sisi. Uit dit huwelijk werden kort na elkaar vier kinderen geboren:
1.    Sophie (1855)
2.    Gisela (1856)
3.    Rudolf (1858), de kroonprins
4.    Marie (1868), het lievelingskind van Sisi.

In 1857 kregen Sophie en Gisela last van hevige diarree. De jongste herstelde maar Sophie stierf uiteindelijk aan wat vermoedelijk buiktyfus was. De dood van haar oudste dochtertje stortte keizerin Elisabeth in een hevige depressie, waaraan ze langdurig zou lijden.

In 1881 trouwde kroonprins Rudolf op 22-jarige leeftijd met Stéphanie, de dochter van koning Leopold II van België. Samen kregen zij in 1883 een dochtertje, aartshertogin Elisabeth Marie.

Verlovingsfoto van kroonprins Rudolf en prinses Stéphanie
Verlovingsfoto van kroonprins Rudolf en prinses Stéphanie

Het huwelijk was aanvankelijk gelukkig maar dat veranderde al snel toen bleek dat de kroonprins niet van plan was zijn losbandige leven op te geven. Niet alleen had hij een relatie met Maria “Mizzi” Kaspar (1864-1907) maar in 1888 leerde hij via zijn nichtje, Marie Louise von Larisch-Wallersee (1858- 1940), ook de Oostenrijkse baronesse en diplomatendochter Marie von Vetsera kennen. Eind 1888 begonnen de twee elkaar regelmatig te zien.

Mizzi Kaspar en Marie von Vetsera
Mizzi Kaspar en Marie von Vetsera

Rudolf bracht de nacht van 27 op 28 januari 1889 in Wenen door met Mizzi. Toen hij afscheid nam van haar maakte hij een kruisteken op zijn voorhoofd wat niet zijn gewoonte was. Hierop vertrok hij naar zijn jachtslot Mayerling op ongeveer 30km ten zuidwesten van Wenen. Daar pleegde Rudolf samen met Marie von Vetsera  in de nacht van 29 op 30 januari 1889 zelfmoord. Naar over het algemeen wordt aangenomen, heeft hij eerst haar vermoord om vervolgens de revolver op zichzelf te richten.

Het jachtslot Mayerling zoals het er toen uitzag
Het jachtslot Mayerling zoals het er toen uitzag

Hun lichamen werden de volgende dag gevonden door graaf Jozef Hoyos en graaf Filips van Saksen-Coburg-Gotha, die door Rudolf op de jacht uitgenodigd waren.

Het bericht over het drama van Mayerling in de Franse krant “Le Voleur Illustré”
Het bericht over het drama van Mayerling in de Franse krant “Le Voleur Illustré”
Het bericht over het drama van Mayerling in de Nederlandse kranten
Het bericht over het drama van Mayerling in de Nederlandse kranten

Aanvankelijk meende men dat beiden vergiftigd waren en wel zo dat Marie eerst Rudolf en vervolgens zichzelf het gif zou hebben toegediend. Het bloed dat Rudolf uit zijn mond verloren had, werd geïnterpreteerd als bloedverlies na een vergiftiging met cyaankali. Met die boodschap vertrok graaf Hoyos naar Wenen, terwijl tezelfdertijd een hofarts vanuit Wenen naar Mayerling vertrok. Terwijl deze de ware doodsoorzaak vaststelde, meldde Hoyos aan keizerin Elisabeth de onware toedracht van de dood. Pas later werd de waarheid ook aan het hof bekend. Vervolgens werd alles in het werk gesteld om te verdoezelen dat Rudolf eerst de hand aan de baronesse en daarna aan zichzelf geslagen had. Daartoe werd eerst het lichaam van Rudolf per koets afgevoerd naar Baden, vanwaar het verder werd vervoerd per trein, naar het zuidstation van Wenen, om vervolgens te worden opgebaard in de Hofburg.

Het voor de familie opgebaarde lichaam van kroonprins Rudolf
Het voor de familie opgebaarde lichaam van kroonprins Rudolf

De bijzetting van Rudolf in de Kapuzinergruft – de keizerlijke grafkelder in Wenen – was omstreden omdat zelfmoordenaars niet volgens de katholieke riten konden worden begraven. Daarom moest – wat vooral voor de Oostenrijkse keizer bijzonder pijnlijk was – worden aangetoond dat de kroonprins op het moment van zijn daad door waanzin overvallen en dus niet toerekeningsvatbaar was. Zo geschiedde uiteindelijk.

Links keizerin “Sisi”, in het midden keizer Franz Joseph en rechts kroonprins Rudolf
Links keizerin “Sisi”, in het midden keizer Franz Joseph en rechts kroonprins Rudolf

Het lichaam van Vetsera werd ’s nachts vervoerd, in een provisorische lijkkist die schuin rechtop in een koets werd geplaatst. Haar lichaam werd vervoerd naar vlakbij Mayerling gelegen Heiligenkreuz, waar het op het kloosterkerkhof werd begraven. Dit laatste had aanvankelijk nog wat voeten in aarde. Omdat het hof wilde verdoezelen dat Rudolf haar had doodgeschoten, deed men het voorkomen alsof Vetsera zelfmoord had gepleegd. Maar ook voor haar gold dat dit het onmogelijk maakte om haar in de gewijde grond van het kloosterkerkhof te begraven. Uiteindelijk werd de abt over de werkelijke gang van zaken ingelicht en werd de baronesse in de vroege uren van 1 februari 1889 begraven. Bij haar graf werd door haar moeder een kapel opgericht, waarin een Mariabeeld is geplaatst met aan haar voeten twee engelen. Een van die engelen is geportretteerd naar de beeltenis van Marie. Aan het einde van de Tweede Wereldoorlog werd het graf geschonden door de Russen, die op zoek waren naar grafgaven. In 1959 werd Marie’s lichaam in een nieuwe kist geplaatst en herbegraven op dezelfde plek. Deze operatie werd betaald door een onbekende weldoenster.

Het graf van Marie von Vetsera
Het graf van Marie von Vetsera

Over de reden waarom Rudolf tot deze daad besloot, bestaat nog steeds geen duidelijkheid. Zowel Marie als Rudolf lieten afscheidsbrieven achter maar daaruit wordt niet duidelijk wat hun tot zelfmoord had gedreven. Rudolf schreef er een aan zijn vrouw en een aan zijn moeder. Die laatste brief is niet bewaard gebleven. In de brief aan zijn vrouw, aartshertogin Stephanie rept hij van de “plaag en last” waarvan hij haar door zijn dood bevrijdt.

Afscheidsbrief aan Stéphanie
Afscheidsbrief aan Stéphanie

Ook geeft hij aan dat zijn dood de enige weg is “waarop hij zijn goede naam kan redden”, maar duidelijke aanwijzingen waarvan die naam gered zou moeten worden zijn er niet. Het naakte feit dat hij een maîtresse had, kan het niet geweest zijn. Het hebben van liefdesaffaires was voor iemand in zijn positie een normale zaak. Wel is het zo dat Rudolf eerder aan Mizzi Kaspar al had voorgesteld samen zelfmoord te plegen. Zij ging hier niet op in en verwittigde de politie over de suïcidale neigingen van de kroonprins.

De woonvertrekken en slaapkamerverdieping van Mayerling, waar het koppel verbleef, werden op bevel van keizer Franz Joseph afgebroken, om alle schandelijke en schadelijke sporen te wissen. Op last van de keizer werd het slot vervolgens omgevormd tot een klooster, waarin de ongeschoeide Karmelitessen hun intrek namen. In de stichtingsakte van het klooster werd bepaald dat de nonnen dagelijks zouden bidden voor het zielenheil van de gestorven kroonprins. Dat gebeurt er nog tot de dag van vandaag.

Mayerling nu
Mayerling nu

In Mayerling zijn nog de sofa en de salontafels te bezichtigen waarop ooit Rudolf en Marie hebben gezeten. Een gids, een kloosterlinge, doet de beperkte rondgang in het nu half-kloosterkasteel Mayerling.

Na de dood van de kroonprins stelde zich een probleem met de Oostenrijkse troonopvolging. Omdat hij alleen een dochtertje had en geen broers moest de nieuwe kroonprins gezocht worden bij de broers van keizer Franz Joseph.
Diens jongere broer Maximilian – die getrouwd was met Charlotte, de zuster van de Belgische koning Leopold II en dus de tante van Stéphanie – was in 1864 keizer geworden van Mexico maar drie jaar later door de republikeinen aldaar terechtgesteld.
Franz Joseph’s drie jaar jongere broer Karl Ludwig zou dus de troonopvolger worden, maar door diens aan godsdienstwaanzin grenzende religiositeit werd geopteerd voor zijn oudste zoon Franz Ferdinand doe op dat moment 25 jaar was.
Het is deze Franz Ferdinand die op 28 juni 1914 – dit jaar 100 jaar geleden – samen met zijn vrouw in Sarajevo werd vermoord wat de directe aanleiding zou vormen voor het uitbreken van de Eerste Wereldoorlog.

Als Rudolf dus 125 jaar geleden geen zelfmoord had gepleegd had de Europese geschiedenis er gans anders kunnen uitzien!

Voor keizer Franz Jozef was de ellende hiermee niet ten einde. Na de executie van zijn broer en de zelfmoord van zijn zoon werd in 1898 zijn vrouw Sisi vermoord door de anarchist Luigi Lucheni. Een bekende uitspraak van Franz Jozef na al dit leed was: “Mij blijft niets bespaard”. Na de moord op zijn neef was zijn keizerrijk de eerste mogendheid die de oorlog verklaarde aan een ander land en daarmee de kettingreactie startte die leidde tot de Eerste Wereldoorlog. Toen Franz Jozef in 1916 op 86-jarige leeftijd en na 68 jaar keizer te zijn geweest zelf overleed was in feite de oorlog verloren en naderde zijn rijk ook het einde.

Mizzi Kaspar overleed in 1907 aan Syfilis.
Marie Louise von Larisch-Wallersee overleed in 1940 volledig verarmd na een spilziek leven in een verzorgingstehuis in Augsburg. Zij was 82 jaar.
Stéphanie werd als weduwe van de kroonprins gedoogd in Wenen want ze was toch nog steeds de schoondochter van de keizer. In 1900 trad ze opnieuw in het huwelijk wat zowel door het Belgische als het Habsburgse hof werd afgekeurd. Ze stierf in 1945, nadat ze op de vlucht was geslagen voor het Rode Leger, en haar intrek had genomen in een Hongaarse Abdij. Ze werd 81 jaar. Haar dochter Elisabeth Marie overleed in 1963.

Het Drama van Mayerling werd verschillende keren verfilmd: in 1936, 1940, 1949, 1956, 1957 en 1968. Deze film werd geregisseerd door Terence Young en de belangrijkste rollen warden gespeeld door Omar Sharif (kroonprins Rudolf), Catherine Deneuve (Marea Vetsera), James Mason (keizer Franz Josef), Ava Gardner (Sisi), Geneviève Page (Marie Louise von Larisch-Wallersee), Andréa Parisy (Prinses Stéphanie) en Fabienne Dali (Mizzi Kaspar). De film werd genomineerd voor een Golden Globe. De film werd ook uitgebracht op DVD.

Mayerling (1968)
Mayerling (1968)

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s