NASA 50 jaar

Vandaag, woensdag 1 oktober 2008, is het precies 50 jaar geleden dat de NASA, de National Aeronautics and Space Administration, werd opgericht. De NASA is een federale organisatie in de Verenigde Staten die verantwoordelijk is voor het Amerikaanse ruimtevaartprogramma.

De lancering van Spoetnik 1 door de de Sovjet-Unie op 4 oktober 1957 kwam als een volslagen verrassing voor de Amerikanen. Toen een maand later ook nog eens Spoetnik 2 met aan boord het hondje Laika werd gelanceerd was de maat vol. De eerste Amerikaanse lancering van een raket was een regelrechte flop. De raket steeg amper 30 cm van het platform op waarna ze ontplofte.

President Dwight D. Eisenhower zag in dat er een nationaal ruimtevaartagentschap nodig was om zulke blunders te voorkomen en vormde daarom op 1 oktober 1958 de NACA of National Advisory Committee for Aeronautics – het op 3 maart 1915 opgericht adviesorgaan om onderzoek en ontwikkelingen op het gebied van luchtvaart te bevorderen – om tot NASA. Ook werden er onderzoeksinstituten aan toegevoegd.

Al gauw werd NASA uitgebreid met nog een aantal bestaande onderzoeksinstituten waaronder het Army Ballistic Missile Agency in Huntsvillen, Alabama, waar het team van Wernher von Braun werkte aan de ontwikkeling van grote raketten.

Wernher von Braun werd in 1912 geboren in Wirsitz in Posen dat toen nog deel uitmaakte van het Duitse Rijk. Toen Wirsitz in 1920 volgens het Verdrag van Versailles aan Polen werd toebedeeld verhuisde zijn familie naar Duitsland. Als kind geraakte von Braun geïnteresseerd in raketten na het lezen van “Die Rakete zu den Planetenräumen” van Hermann Oberth, de man wiens doctoraat over rakettechnologie in 1922 werd verworpen als zijnde onrealistisch. Later werd von Braun lid van de Verein für Raumschiffahrt aan de Technische Universiteit van Berlijn, waar hij assistent werd van Oberth bij proeven met raketmotoren die op vloeibare brandstof liepen.

Von Braun werkte aan zijn proefschrift toen de Nazi’s de macht in Duitsland overnamen. Generaal Majoor Walter Dornberger, een artillerist uit het Duitse leger regelde financiering voor geheim militair onderzoek door Von Braun. Dornberger deelde hem in bij zijn team van 80 man te Kummersdorf, 80 km ten zuiden van Berlijn. Eind 1934 had Von Braun’s groep met succes twee raketten gelanceerd die een hoogte bereikten van meer dan 2,4 kilometer. Omdat Dornberger in Kummersdorf niet kon uitbreiden verhuisde de raketgroep naar Peenemünde aan de Oostzee. Om zijn carrière zeker te stellen werd Von Braun in 1937 lid van de N.S.D.A.P. en in 1940 zelfs lid van de SS met de rang van Sturmbannführer.

In Peenemünde ontwikkelde de groep rond Von Braun de langeafstandsraket A-4 en een supersonische antivliegtuigraket, die Wasserfall werd genoemd.

In 1943 besloot Adolf Hitler de A-4 te gebruiken als vergeldingswapen ("V" van Vergeltungswaffe). De groep moest een raket ontwikkelen om Londen te treffen. Veertien maanden nadat Hitler opdracht gaf tot de productie werd op 7 september 1944 de eerste militaire A-4 gelanceerd richting Engeland. Vanaf dat moment heette de raket V2, Vergeltungswaffe-2, een naam die door Reichsführer SS Heinrich Himmler was bedacht. Toen de eerste V2 Londen trof zei Von Braun tegen zijn collega’s: “De raket werkte perfect, hoewel de besturing problemen gaf”.

Tegen het einde van de oorlog in 1945 bevond Von Braun zich met zijn team van ingenieurs in Beieren. Hij werd daar bewaakt door de SS, omdat de Nazi’s bang waren dat hij zou overlopen naar de geallieerden. Von Braun vroeg zijn groep aan wie zij zich wilden overgeven. De meeste geleerden waren bang voor de Russen. Door de Fransen zouden ze als slaven worden behandeld en de Britten hadden niet genoeg geld voor een raketprogramma. Alleen de Amerikanen bleven zo over.

Von Braun gaf zich met zijn overgebleven team van ingenieurs – een groot deel van zijn ingenieurs was in handen gevallen van de Russische troepen – over aan de Amerikanen en werd in het geheim naar Amerika gebracht, samen met veel materiaal waaronder 300 treinwagons met raketonderdelen en bouwtekeningen.

De groep werd onder bewaking ondergebracht in Fort Bliss, Texas. In Texas en later in Huntsville, Alabama, gingen Von Braun, Walter Dornberger en 126 andere Duitse ingenieurs verder met hun onderzoek en ontwikkeling van rakettechnologie. Binnen een paar jaar werd Huntsville het raketcentrum van Amerika. Eindelijk kon Von Braun zich buigen over een groot raketproject. Duizenden Amerikanen zouden nu onder zijn leiding werken aan de Redstone raket, een afgeleide van de V2.

Door dit project burgerde hij zich beter in. Hij had nog steeds een Duits accent, maar kon al veel Amerikaanse woorden. Hij droeg geen leren jassen meer en had een gezin gesticht. Drie jaar voor zijn aankomst in Huntsville was hij namelijk getrouwd met Maria, zijn achttien jaar oude nichtje. Zijn tweede dochtertje en zijn zoontje werden in Huntsville geboren.

De inspanningen van Von Braun om een echte Amerikaan te worden werden beloond. In 1955 werd hij Amerikaans staatsburger.

Von Brauns team ontwikkelde toen de Jupiter-C, een aangepaste Redstone raket. Het was deze Jupiter-C die op 31 januari 1958 met succes de Explorer 1, de eerste Amerikaanse satelliet, in een baan om de aarde bracht. Dit evenement stond aan de wieg van het Amerikaanse ruimtevaartprogramma.

Door dit succes werd Von Braun twee jaar later in juli 1960 de eerste directeur en (mede) de geestelijk vader van de Saturnus V-raket die uiteindelijk de doorslag zou geven in het Amerikaans succes in de wedloop naar de maan. De Russen hadden weliswaar een soortgelijke raket, de N1, maar doordat zijn ontwerper, Sergej Koroljov, in het midden van de ruimterace stierf en zijn opvolger, Vasili Mishin, de expertise miste om het ontwerpbureau dat voor de ontwikkeling van de raket zorgdroeg, goed te besturen, kwam er van een succesvolle afronding van het project weinig terecht.

Von Braun heeft zich nooit hoeven te verantwoorden voor zijn daden in nazi-Duitsland, hoewel hij wel degelijk op de hoogte zou zijn geweest van de misstanden in de werkkampen waaronder concentratiekamp Dora (Mittelwerke) waar de slaven zaten die de twee tunnels van anderhalve kilometer lang hadden gemaakt. Maar de Amerikanen "vergaten" Von Brauns verleden, omdat ze anders geen rakettechnologie zouden krijgen. Von Braun overleed op 16 juni 1977. Hermann Oberth, zijn voorbeeld en leermeester, werd 95 jaar en overleed op 28 december 1989.

 

Na die eerste geslaagde lancering in 1958 begon de NASA aan haar eerste grote project, het Mercury programma dat tot doel had de eerste Amerikanen in de ruimte te brengen. Dit lukte niet want de Sovjet-Unie was de Verenigde Staten opnieuw voor met het Vostokprogramma. De Russen lanceerden Joeri Gagarin, als eerste mens, in een baan rond de aarde op 12 april 1961. Op 5 mei 1961 lanceerden de Amerikanen hun eerste astronaut, Alan Shepard. Die vlucht duurde echter slechts 15 min. en 18 sec., aangezien de raket niet in staat was de Mercurycapsule in een baan om de aarde te brengen. Op 20 februari 1962 werd John Glenn de eerste Amerikaan in een baan om de aarde.

Op 12 september 1962 nam president John F. Kennedy het initiatief. In een beroemde speech, gehouden aan de Rice University, in Houston, Texas, kondigde hij aan “dat Amerika een man op de maan moest zetten vóór 1970” ("First, I believe that this nation should commit itself to achieving the goal, before this decade is out, of landing a man on the Moon and returning him back safely to the earth”). De wereld stond versteld. Een reis naar de maan zou vele malen moeilijker en gevaarlijker zijn dan een vlucht rond de aarde. Men wist niet eens zeker of een mens wel zo lang in de ruimte in leven kon blijven.

Nadat het eenvoudiger Mercury programma was afgesloten, werd begonnen met het Gemini project. Ruimtewandelingen, koppelingen met ruimtetuigen die eerder waren gelanceerd, de effecten van langdurige gewichteloosheid op het lichaam, kortom, allerlei zaken die bij een reis naar de maan om de hoek komen kijken, passeerden tijdens dit project de revue en werden uit en te na beproefd. De ervaring die hiermee werd opgedaan was cruciaal om het volgende ruimteschip te kunnen bouwen, de Apollo.

Tot Apollo was Amerika weliswaar altijd tweede geweest, maar er waren nooit ernstige ongelukken gebeurd. Dit veranderde op 27 januari 1967, toen tijdens een test op de grond in de capsule van Apollo 1 brand uitbrak, en alle drie de astronauten, Virgil Grissom, Ed White en Roger Chaffee, omkwamen. Het ongeluk schokte Amerika. Er werd een onderzoek ingesteld om herhaling te voorkomen. Uit het onderzoek kwam naar voren dat een combinatie van het gebruik van zuivere zuurstof en kortsluiting door slordig afgewerkte elektriciteitsbedrading tot dit drama hadden geleid. Later zouden nog 14 astronauten om het leven komen, zeven bij de ontploffing van Space Shuttle Challenger op 28 januari 1986 en nog eens zeven toen de Space Shuttle Columbia op 1 februari 2003 door een beschadiging aan het hitteschild in stukken brak bij het binnekomen van de dampkring.

Maar aan stopzetting van het ruimtevaartprogramma werd na de ramp met Apollo 1 niet gedacht. Amerika moest zich nog steeds bewijzen tegenover de Sovjet-Unie, en de doelstelling van de toen inmiddels overleden president Kennedy moest nagekomen worden. Maar het ongeluk was niet voor niets geweest. NASA trok haar lessen hieruit en zorgde voor een beter en veiliger werkomgeving voor haar astronauten.

NASA kon in december 1968 voor het eerst echt triomferen over de Sovjet-Unie met de Apollo 8 – missie, toen mensen voor het eerst rond de maan vlogen. Na nog enkele geslaagde bemande testvluchten met Apollo 9 en 10, kon de NASA als eerste en vóór 1970, in overeenstemming met de wens van Kennedy, op 21 juli 1969 met de Apollo 11, een man op de maan zetten.

Na Apollo 11 kwamen er nog 5 andere succesvolle maanlandingen met de Apollo 12, 14, 15, 16 en 17. Apollo 13 bleek hierop de uitzondering, toen tijdens de heenreis, een zuurstoftank in het servicegedeelte van het ruimtevaartuig ontplofte, en de bemanning met behulp van de motor van de maanlander (LEM) naar de aarde moest zien terug te keren. De astronauten overleefden de missie.

Na het Apollo programma werd de geldkraan dichtgedraaid. Behalve de vier vluchten in het kader van het Skylab– en het Apollo-Soyuz Test Project, vonden geen bemande vluchten meer plaats.

Maar NASA boekte nog grote wetenschappelijke successen met onbemande ruimtevaartuigen zoals de Pioneer 10 en 11, de eerste missies naar Jupiter en Saturnus, en vooral de Voyagers, die naast Jupiter en Saturnus, ook Uranus en Neptunus bezochten, en de Vikings, naar Mars.

Uiteindelijk begon men aan de ontwikkeling van de Space Shuttle. Het ruimteveer zou, doordat het vele malen hergebruikt kon worden omdat het kon landen als een vliegtuig, een revolutionaire ommekeer teweeg brengen voor wat betreft het kostenaspect, dat, vooral bij bemande ruimtevaart, aanzienlijk is. Tevens zou de ruimtevaart met de introductie van het ruimteveer, naast goedkoper, ook een alledaagse aangelegenheid moeten worden.

De ontwikkeling van zo’n ingewikkeld ruimtetuig, vergde opnieuw een reusachtig kapitaal, dat nooit door het congres goedgekeurd zou worden. Daarom ging NASA samenwerken met de Amerikaanse luchtmacht om de ontwikkelingskosten te delen. De luchtmacht zou in ruil hiervoor ook gebruik kunnen maken van de Space Shuttle voor de lancering van militaire satellieten en voor andere strategische doeleinden.

Na jaren van ontwikkeling en testen werd op 12 april 1981 ’s werelds eerste herbruikbare ruimteschip, Space Shuttle Columbia, gelanceerd.

De kosten van het project bleken echter veel te laag te zijn ingeschat. Bovendien bleven de resultaten achter bij de verwachtingen. De Space Shuttle zou per kilogram nuttige lading vijftien keer zo goedkoop zijn als de Saturnus-raketten, waarmee de Apollo-vluchten waren uitgevoerd. In werkelijkheid bleek de Space Shuttle drie keer zo duur. Het ruimteveer zou na landing binnen twee weken weer klaar zijn voor lancering. In de praktijk bleek dat drie tot zes maanden te zijn.

Tot overmaat van ramp gingen zoals reeds gezegd twee Space Shuttles op een tragische manier verloren.

Op 15 januari 2004 kondigde president George W. Bush ambitieuze plannen aan voor de NASA. Het eerste doel was de Space Shuttle aan te passen, zodat deze weer in gebruik kon worden genomen en het International Space Station afgebouwd. In 2010 zou de Shuttle dan uit de vaart worden genomen, na voltooiing van het ISS mogelijk te hebben gemaakt, en aan internationale overeenkomsten zou zijn voldaan.

NASA zou zich vervolgens moeten toeleggen op de terugkeer naar de maan, beginnend met de bouw van een nieuw ruimteschip, de Orion, ter vervanging van het ruimteveer. Orions eerste missies zouden naar het ISS voeren, eerst gepland in 2014, maar inmiddels al uitgesteld tot 2018. Samen met het ruimteschip, zouden nieuwe raketten worden ontwikkeld : de Ares I en de Ares V. De Ares I moet dienen om de Orion in een baan rond de aarde te brengen, de Ares V om de maanlander te lanceren, samen met een rakettrap die de Orion en de maanlander naar de maan zal schieten. De eerste tests van de Ares V, die vergelijkbaar is met de Saturnus V qua grootte, worden rond 2018 verwacht. De eerste landing op de maan in 2020. Nog later, zonder specifieke datum, zou NASA bemande missies naar Mars willen ondernemen.

De toespraak van Bush in 2004, deed denken aan die van Kennedy in 1962, toen deze aankondigde dat Amerika vóór 1970 een man op de maan moest zien te zetten. Maar er waren duidelijke verschillen. President Bush benadrukte dat het niet om een race ging, maar om een reis samen met andere ruimtevarende landen.

Verder is het de vraag of 2020 werkelijk het jaar wordt waarin – na vijftig jaar – weer een mens op de maan landt. De eerste missie van de Orion is inmiddels meerdere jaren uitgesteld, omdat NASA van het Congres niet de financiële middelen krijgt waar ze om vraagt.

De plannen zouden NASA de mogelijkheid bieden zich weer te profileren. Het Congres keurde het verhoogde budget voor NASA unaniem goed in 2004. In 2005 kreeg NASA het groene licht deze "Vision for Space Exploration (VSE)" of "visie voor de verkenning van de ruimte" concreet vorm te geven.

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s