Keizer Karel Keizer Karel

Vandaag, zondag 21 september 2008, is het precies 450 jaar geleden dat op 21 september 1558 in het Spaanse Cuacos de Yuste Keizer Karel op 58-jarige leeftijd overleed.

Karel was geboren in het Prinsenhof in Gent op 24 februari 1500 en werd later Heer der Nederlanden, koning van Spanje keizer van het Heilige Roomse Rijk.

Hij was de zoon van Filips de Schone en Johanna van Castilië, die de geschiedenis zou ingaan als Johanna de Waanzinnige.

Karel werd grootgebracht in de Nederlanden door zijn tante Margaretha van Oostenrijk – de zuster van Filips de Schone – en zijn voogd, Adriaan van Utrecht, de latere Paus Adrianus VI, de eerste en tot nu toe enige uit de Nederlanden afkomstige paus.

Op 31 oktober 1517 publiceerde de Duitse protestantse theoloog, reformator en augustijner monnik Martin Luther zijn 95 stellingen tegen de handel in aflaten, het symbolische begin van het protestantisme.

Keizer Karel V werd vanaf 1531 als eerste geconfronteerd met godsdiensttwisten door de vereniging van de protestantse rijksvorsten in het Schmalkaldisch Verbond. De daarop volgende Schmalkaldische Oorlog (1546-1552) en Vorstenopstand leidden tot de Godsdienstvrede van Augsburg waarbij de rijksvorsten vrij waren om de religie van hun keuze op te leggen aan hun onderdanen.

Karel V zag de Godsdienstvrede van Augsburg als een persoonlijke nederlaag. Teleurgesteld en uitgeput trok hij zich terug uit het regeringswerk. In 1555 stond hij de Nederlanden en Franche-Comté af aan zijn zoon Filips II van Spanje, die in 1556 ook de Spaanse gebieden erfde. De keizerskroon en de Oostenrijkse erflanden stond hij in 1556 af aan zijn broer Ferdinand I. Karels wereldrijk werd sindsdien verdeeld tussen een Spaanse en Oostenrijkse tak van het Habsburgs geslacht.

Karel was een fatalist. Elke tegenslag beschouwde hij als de wil van God. Zijn laatste woorden "Heere, in uwen hande bevele ic mijnen geest" markeerden zijn vrome afscheid van de wereld wat bij vriend en vijand respect afdwong.

Naar het schijnt zou Karel V zijn eigen begrafenis in scene gezet hebben, enkele dagen voor hij stierf, vandaag dus precies 450 jaar geleden overleed hij.

 

Filips II Filips II

Het zou echter zijn zoon Filips II zijn die een hoofdrol zou spelen in de Europese godsdiensttwisten waartoe de Tachtigjarige Oorlog van 1568 tot 1648 gerekend kan worden.

Margaretha van Parma Margaretha van Parma

In 1559 verliet Filips II voor goed de Nederlanden en benoemde Margaretha van Parma – als buitenechtelijk kind van keizer Karel V en Johanna van der Gheynst, de dochter van een wever uit Oudenaarde, de halfzus van Filips II – tot landvoogdes der Nederlanden. Aan haar zijde had Filips zijn vertrouwde topadviseur bisschop Granvelle benoemd die ook al onder Filips’ vader Karel V had gediend. Granvelle was een man van de harde lijn die vond dat de roerige provincies een lesje geleerd moest worden. Hij voerde loyaal ook de meest extreme maatregelen van Filips II uit en geraakte daarom gehaat bij de Nederlanse adel.

Granvelle Granvelle

In 1561 werd Granvelle aartsbisschop van Mechelen. Vanaf dit moment werd hij door de plaatselijke adel steeds meer beschouwd als een exponent van de gehate regering. Filips II kon de aartsbisschop van Mechelen Granvelle niet langer handhaven als hoogste raadsheer van de toenmalige landvoogdes en in 1564 stuurde hij hem naar de Franche-Comté, waar Granvelle vandaan kwam.

Antoine Perrenot de Granvelle zou op 21 september 1586 in Madrid overlijden, precies 28 jaar na Keizer Karel en vandaag precies 422 jaar geleden.

 

De eigen houding van de populaire landvoogdes Margaretha van Parma was in godsdienstige kwesties waarschijnlijk relatief mild, maar Filips II was zo mogelijk nog onverzettelijker dan zijn vader.

Op 5 april 1566 nam ze het eerste van drie smeekschriften van Nederlandse edelen in ontvangst, waarin gevraagd werd om afschaffing van de Inquisitie. Haar naaste adviseurs hoonden de edelen weg, die door hen voor ‘gueux‘ (bedelaars) werden uitgemaakt, een scheldwoord dat ze later zouden gebruiken voor zichzelf: De Geuzen. Margaretha stemde echter toe in tijdelijke opschorting van de activiteiten van de Inquisitie.

Zodra hierdoor de druk op de protestanten verlicht werd, brak de al tientallen jaren ondergrondse Reformatie volledig door in het openbare leven, in de vorm van massaal bezochte hagepreken en de Beeldenstorm tegen de door de calvinisten verafschuwde afgodsbeelden in de kerken die plaatsvond tussen 10 augustus 1566 en oktober 1566 en begon in Steenvoorde in het huidige Frans-Vlaanderen.

 

hertog van Alva Hertog van Alva

Daarop stuurde Filips II de reeds geduchte hertog van Alva om orde op zaken te stellen. Tegen het keiharde optreden van Alva brak al spoedig fel protest uit. Margaretha van Parma trad af waarna Alva tot landvoogd werd benoemd.

 

Egmont en Horne Standbeeld van Egmont en Horne te Brussel

De bevriende edelmannen Prins Lamoraal I graaf van Egmont en Filips II van Montmorency graaf Horne werden op 5 juni 1568 beiden kort na elkaar onthoofd op de Grote Markt van Brussel. De dood van Egmont en Horne leidde tot grote protesten onder de bevolking en heeft bijgedragen aan het openlijke verzet tegen de Spanjaarden.

Willem van Oranje onsnapte maar net op tijd naar Duitsland, net als vele andere edelen.

 

De combinatie van enerzijds militaire en godsdienstige repressie en anderzijds een verzwaring van de belastingen (de "Tiende penning") verhardde de tegenstellingen alleen maar.

 

Vanaf 1568 was de Nederlandse Opstand een feit.

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s